Isolatie en bewegingsbeperking

beperking overtocht

Aanvankelijk was het reizen naar en van Terschelling nog redelijk mogelijk, weliswaar niet zonder toestemming van de bezetter, later werd het moeilijker

Terschelling komt geïsoleerd te liggen van de rest van de wereld. Badgasten zijn niet meer welkom op het eiland en eilanders zelf moeten toestemming vragen om het eiland te verlaten. Plannen om de hele Terschellinger bevol- king van het eiland af te voeren, worden gelukkig van tafel geveegd.

 

Hoofdweg militairen te paard. Op de achtergrond Hotel van Nouhuys, latere hotel Schylge

Hoofdweg militairen te paard. Op de achtergrond Hotel van Nouhuys, latere hotel Schylge

bezetters op terschelling

Duitse militairen op het terras van hotel van Nouhuys, het latere hotel Schylge.

Voor de eilanders worden duin en strand verboden gebied.
Deze strook van het eiland komt in het teken van de verdediging te staan: het wordt een onderdeel van de Atlanticwall, de lange verdedigingslinie langs de West-Europese kust.

 

 

Duitse soldaat en auto strand

Duitse soldaat met auto op het strand

boomstammen

Deze boomstammen op het haventerrein van West Terschelling waren in de oorlog op het strand gestrand tegen het landen van geallieerde vliegtuigen en amfibie voertuigen. (1 juli 1945)

Door de bezetter op strand (hier Noordsvaarder) geplaatst om landing van geallieerde vliegtuigen onmogelijk te maken.

Boomstammen, door de bezetter op het strand (hier Noordsvaarder) geplaatst om landing van geallieerde vliegtuigen onmogelijk te maken.


Verhouding bezetters en bevolking

Duitse militairen en Terschellingers op het ijs, zo te zien is er niet echt sprake van een vijandige houding.

Duitse militairen en Terschellingers op het ijs, zo te zien is er niet echt sprake van een vijandige houding.

Van de zeven Inselkommandanten hebben vijf toch nog oog voor de belangen van de burgerbevolking. Confrontaties en excessen met de bevolking op een betrekkelijk klein maar strategisch gebied willen deze Inselkommandanten zoveel mogelijk voorkomen. Vertegenwoordigers uit de burgerbevolking, waaronder de veearts Hibma, voeren tactisch overleg met de bezetter en in de loop van de oorlog hoeven jonge Terschellingers niet meer naar Duitsland af te reizen.

In de loop van 1940 werden Duitse militairen van de Marine Artillerie bij Terschellingers ingekwartierd, in afwachting van de bouw en voltooing van definitieve onderkomens.

In de loop van 1940 werden Duitse militairen van de Marine Artillerie bij Terschellingers ingekwartierd, in afwachting van de bouw en voltooing van definitieve onderkomens.

6 Duitsers in auto voor Silberblick

6 Duitsers in auto voor Silberblick

Eerst wordt het argument gebruikt dat ze nodig zijn voor de bunkerbouw. Wanneer Duitsland eind 1944 nog meer arbeids-krachten voor de oorlogsindustrie opeist, wordt zelfs de ruilver-kaveling als Duits belang aangevoerd.

S.s. "Schellingerland"ligt op vertrek in Harlingen. Let op bewapening op stuurhuis.

S.s. “Schellingerland” ligt op vertrek in Harlingen. Let op de bewapening op het stuurhuis.

De verschrikkelijkheden waar de bezetter verant-woordelijk voor is, zoals de verwerpelijke Joden-vervolging, hongersnood en terreur gaan vrijwel aan het eiland voorbij. Maar op 25 augustus 1942 moeten drie Joodse bewoners naar Amsterdam “evacueren”.

Pais-1a

Leden van de Joodse familie Pais, omgebracht in 1942 in Duitse vernietigingskampen. Links Benjamin Krönstein, toen 17 jaar oud, vermoord te Sobibor in 1944.

Moeder Judik Pais-Speyer overlijdt later in Sobibor, dochter Sara Pais in het Joodse ghetto van Amsterdam en kleinzoon Benjamin Krönstein komt om in Auschwitz.

Meer over deze familie


Verzet

Ondanks de “bevolkings-vriendelijke” politiek van de bezetter en de geïsoleerde positie worden er op Terschelling verzets-activiteiten ontplooid. Naast klein verzet, zoals het luisteren naar verboden radiouitzen-dingen, is er ook sprake van groot verzet. In het gemeentehuis liggen voor de Duitsers bruikbare gegevens. Terschellingers die in aanmerking komen om naar Duitsland te vertrekken, pikt men probleemloos uit het bevol-kingsregister. In mei 1943 wordt daarom geprobeerd het gemeentehuis in brand te steken. Het mislukt.

Groepsfoto van Duitse militairen.

Groepsfoto van Duitse militairen.

In 1943 wordt op Terschelling de Ordedienst opgericht. De Ordedienst heeft als doel de rust en de orde te handhaven in de periode tussen de Duitse instorting en de terugkeer van de wettige Nederlandse regering. Op een schuurzolder worden theoretische wapenoefeningen gehouden. Er zijn op een keer Duitsers beneden maar zij hebben geen idee water zich boven hun hoofd afspeelt.

In 1944, na de invasie van de geallieerden in Normandië worden de activiteiten van de Ordedienst op Terschelling uitgebreid. Vanwege de sterke bezetting en het afweergeschut kunnen vliegtuigen hier geen wapens droppen. Er zit niets anders op dan de wapens per schip aan te voeren. Een beurtschipper zal aardappelen uit Friesland gaan halen en komt met negen kisten vol stenguns en geweren terug. De “Hafenkommandant” gaat zelfs op een kist met wapens zitten om een gesprekje te voeren!

Verzetsleden maken met de wapens riskante tochten over het eiland. Ieder lid moet namelijk een wapen kunnen gebruiken. De Ordedienst bewaart de wapens in een gecamoufleerde kelder van het tijdelijke Rijkswater-staatkantoor. Ongelukkigerwijs word dit huis door de Duitsers gevorderd; de verzetsleden kunnen niet meer bij hun wapens komen! Dit duurt zo tot de bevrijding. Dan is inmiddels de Ordedienst omgevormd tot de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten (NBS).


Terschelling onder vuur

Rijkswaterstaatkantoor

Hetzelfde vliegtuig dat op 30 juni 1941 een bom afwerpt op Midsland-Noord, vliegt door naar West-Terschelling en dropt nog twee bommen op de haven. De ene treft het huis van Rijkswaterstaat en explodeert, waarbij een Duitse soldaat om het leven komt. De andere bom stuitert over een rij huizen en belandt in de Schoolstraat. Deze bom ontploft niet!

Blindganger Schoolstraat west-terschelling

De Schoolstraat te West-Terschelling, waar een blindganger in het tegenwoordige huis van Jan Hek belandde, zonder overigens ernstige schade aan te richten.

bominslag terschelling

Schade aan het kantoor van rijkswaterstaat aan de Willem Barentszkade door een bominslag d.d. 30 juni 1941.

Schade aan het Rijkswaterstaat gebouw na de bominslag op 30 juni 1941.

Schade aan het Rijkswaterstaat gebouw na de bominslag op 30 juni 1941.

bomkrater Midsland

Bomkrater in Midsland-Noord, het huidige zomerhuizengebied.

Beschieting korfbalveld

Op 10 juni 1944 vindt bij Midsland een dramatisch ongeluk plaats. Een Engels vliegtuig schiet bij vergissing op een korfbalveld waar juist een wedstrijd gespeeld wordt. Cor Kooyman komt hierbij om het leven.

De “Boetak”en de “Walsum”

In het laatst van de oorlog liggen twee Rijnschepen de “Boetak”en de “Walsum” boordevol explosieven in de haven. Deze situatie is riskant. Bij een eventuele luchtaanval loopt het dorp West-Terschelling zelf direct gevaar. De Duitsers slepen de aken in het Oosterom, een geul ten zuiden van Terschelling. Niet voor niets; kort daarna, april ’45, boren twee Spitfires de beide schepen de grond in.

De zendmasten van Midsland-Noord

Bij de Noordlandweg, Midsland-Noord, staan twee 40-meter hoge zendmasten van de Duitsers. De drie bomaanvallen in 1941 moeten deze masten en het zendstation onklaar maken. Het meest succesvol is de tweede aanval op 23 april, uitgevoerd door drie vliegtuigen van het type Blenheim. De stagen van de oostelijke zendmast worden geraakt en langzaam zakt de antenne in elkaar. Maar de schade aan de omliggende bebouwing is ook aanzienlijk. Bij de derde aanval van 30 juni werpt een tweemotorige Blenheim één bom af. Deze bom komt echter niet tot ontploffing.

De haven

Duitse patrouilleboten in de haven van West-Terschelling

Duitse patrouilleboten in de haven van West-Terschelling.

Duitse "Schnellboote" in het eerste dok in de haven van West-Terschelling. Twee dames maken hun wandelingetje met een kinderwagen.

Duitse “Schnellboote” in het eerste dok in de haven van West-Terschelling. Twee dames maken hun wandelingetje met een kinderwagen.

Bomkrater Midsland Noord.

Bomkrater Midsland Noord.


Schrikbewind van Haucke

Er ontstaat op Terschelling een grimmige sfeer met de komst van de zesde Inselkommandant Haucke in juni 1944.Een razzia wordt gehouden maar waarschijnlijk door ingrijpen van de vorige Inselkommandant laten de Duitsers aan het eind van de dag de opgepakte jongens weer vrij.Als Haucke eind augustus 1944 Terschelling verlaat neemt hij terloops 26 paarden en 16 vierwielige wagens mee en verder tuigen, binten, dekkleden enz.
Lammerts van Bueren

Lammerts van Bueren

De boer Lammerts van Buren wordt doodgeschoten tijdens een woordenwisseling over de vordering van zijn paard…


Portretten en groepsfoto’s van bezetters