Als Italië in april 1939 Albanië bezet, vindt in Nederland de beperkte mobilisatie plaats van de grens- en kusttroepen. Op Terschelling moeten 40 man infanterie bij de burgers ondergebracht worden. Na de aankondiging van het Duits-Russisch bondgenootschap op 29 augustus wordt de algemene mobilisatie afgekondigd in de kranten, over de radio en door middel van aanplakbiljetten.

Mobilisatie augustus 1939 raadhuis aankondiging oorlog tussen Duitsland en Engeland

Op vrijdag 1 september 1939 rukken Duitse tank- en infanteriecolonnes Polen binnen. Enkele dagen daarna is Duitsland ook in oorlog met Engeland en Frankrijk. In november 1939 richten de Duitsers hun aandacht op Nederland. Alleen het noorden en de Nederlandse Waddeneilanden komen in aanmerking voor een Duitse invasie. De Duitse luchtmacht wil de eilanden gebruiken voor luchtdoelonderschepping. Er wordt zelfs een speciaal commando gevormd voor het overzetten van troepen op de eilanden Schiermonnikoog, Ameland, Terschelling en Vlieland. De Nederlandse Inlichtingendienst houdt rekening met een aanval waarbij platbodemvaartuigen gebruikt zouden kunnen worden.

Geschut geplaatst tijdens de mobilisatie.

Geschut geplaatst tijdens de mobilisatie.

Mobilisatie, marinemensen op de Brandaris.

Mobilisatie, marinemensen op de Brandaris.

nederlandse militair voor de ingang vd brandaris

Nederlandse militair voor de ingang van de Brandaris, de Terschellinger jeugd vind het interessant.

Mobilisatie Terschellingers

Mobilisatie, vertrek militairen Sj. de Jong, Mattheus Rijf, Sil Ruygh, Jort Smit, Jan Sieben, Piet Bloem, Iem Kleyn, Allie Bloem, Gerrit v.d. Plaats, Jan Brouwer, Lettinga, Gerrit Volgers.

Mobilisatie,Loodswezen,Marine

West-Terschelling. Voor het kantoor van het Loodswezen, op de Willem Barentszkade. Het Loodswezen ressorteerde toen on de Marine.

Mobilisatie,Marine,Landmacht,Brandaris

Op de Brandaris: op Terschelling gelegerde marine en landmacht man op het platform. Op de achtergrond is de wierschuur aan het Groene Strand zichtbaar.

trouwerij tijdens de mobilisatie

trouwerij tijdens de mobilisatie

Oosterburen mobilisatie

Nederlandse militairen tijdens de mobilisatie, op een paard en wagen in de Oosterburen te Midsland, rechts het postkantoor.

Het gewone Sinterklaasfeest werd ook tijdens de mobilisatie gevierd.

Het gewone Sinterklaasfeest werd ook tijdens de mobilisatie gevierd.

Mobilisatie in Midsland

Mobilisatie in Midsland

Mobilisatie Midsland

Mobilisatie in Midsland

mobilisatie-O6-11

Nederlandse soldaten op een kapwagen op Terschelling

Nederlandse militairen tijdens de mobilisatie op een kapwagen omringd door de Terschellinger jeugd
Hoek Molenstraat-Burg. Reedekerstraat. West-Terschelling

Op Terschelling wordt begonnen met de bouw van een batterij op het Seinpaalduin bij west.
RTEmagicC_Douwe_Aukes-O6-37-1_txdam1053_c2eca5_jpgIn de haven wachten de mijnenlegger “Douwe Aukes”, de kanonneerboot “Gruno”en de torpedoboot “Z8” een aanval van de vijandelijke marine af. Tevergeefs, want eind januari 1940 komt er een nieuw Duits plan op tafel; heel Nederland moet bezet worden….

Bemanning mijnenveger H.M. Douwe Aukes

De bemanning van de mijnenveger H.M. “Douwe Aukes” westelijk van het seinpaalduin in West-Terschelling

Bemanningsleden H.M. Douwe Aukes Auke Jongsma

Bemanningsleden H.M. Douwe Aukes Auke Jongsma

Provianderen 6 januari 1940. Sleepboot "Holland".

Provianderen 6 januari 1940. Sleepboot “Holland”.

Provianderen Terschelling, 6 januari 1940. m.b.v. sleepboot "Holland" en vlet.

Provianderen Terschelling, 6 januari 1940. m.b.v. sleepboot “Holland” en vlet.

zeemijnen aan boord, worden afgevoerd van het strand

zeemijnen aan boord, worden afgevoerd van het strand


Krijgsmacht

 ontspanning
Het 2e Bataljon van de 1e Compagnie van het 45e Regiment komt in oktober 1939 op Terschelling aan.DeNederlandse militairen worden ondergebracht op West en in Hoorn. Er breekt voor de meesten een prettige mobilisatieperiode aan. Jutten op het strand. Koffiebezoekjes bij Terschellingers; het geweer belandt in de hoek van de voorkamer. Gemobiliseerde soldaten van Oost-Terschelling worden aan de wal zelfs herkend aan de losse tenueknopen, de ongepoetste schoenen en de onverzorgde putties om de benen.

 Ongelukken

Nederland wil in het conflict neutraal zijn. Voor de Nederlandse kust worden bijna 3000 zeemijnen gelegd. De mijnenveger “Willem van Ewyck”raakt op 8 september 1939 bij Terschelling in zo’n mijnenveld. Dit kost negenentwintig personen het leven.

Aangespoelde zeemijn

Aangespoelde zeemijn op het strand van Terschelling tijdens de mobilisatie.

Bemanningslijst W. van Ewijck

Bemanningslijst mijnenveger “Willem van Ewijck” met geredde, vermiste en omgekomen opvarenden. (13 sept. 1939)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

willem van ewijck

Mijnenveger Hr. Ms. Willem van Ewijck

Mijnenveger "Willem van Ewijck" bij Terschellling op mijn gelopen en gezonken. September 1939.

Mijnenveger “Willem van Ewijck” bij Terschellling op mijn gelopen en gezonken. September 1939.

Ondergang mijnenveger Willem van Ewijck

Ondergang mijnenveger “Willem van Ewijck”. Op de voorgrond een te hulp schietende sloep.

jan van gelder

Mijnenlegger Hr. Ms. Jan van Gelder

 

JanvGelder-O6-21-1

De gehavende Jan van Gelder

Een soortgelijk ongeluk, weer bij Terschelling, vindt plaats op 1 oktober met de “Jan van Gelder”, waarbij vijf personen omkomen.

Aanbrengen neutraliteitskenmerken op het s.s. Holland

Aanbrengen neutraliteitskenmerken op het s.s. Holland

demontage mijn terschelling

Onschadelijk maken van een aangespoelde zeemijn door het verwijderen van de ontsteker.

Onschadelijk maken van een op strand aangespoelde zeemijn.

Onschadelijk maken van een op strand aangespoelde zeemijn.

onschadelijk gemaakte mijn

Uit dit gat is de ontsteking zojuist door de mijnopruimingsdienst verwijderd. De mijn is niet gevaarlijk meer.


 Omgekomen tijdens de mobilisatie

Tanker Sliedrecht, getorpedeerd 16-11-1939

Tanker Sliedrecht, getorpedeerd 16-11-1939

De “Sliedrecht”, met de Terschellinger kapitein Cornelis Thijs Boer, heeft de twijfelachtige eer de lijst aan te voeren van alle door onderzeeboten getroffen Nederlandse schepen in de tweede wereldoorlog. Omdat het schip petroleumprodukten officieel de bestemming Noorwegen heeft maar onderweg is naar Schotland, is dat voor een Duitse onderzeecommandant reden het schip te torpederen op 16 november 1939. De kapitein en zijn bemanning krijgen een half uur de tijd het schip te verlaten.

Vlak nadat twee sloepen in allerijl onder barre weersomstandigheden van het schip wegroeien, wordt de “Sliedrecht” geraakt. Roeiend, zeilend met jassen, hozend met aktetassen drijven vijf mannen in één van de slopen in oostelijke richting.

Een week na de torpedering pikt een Britse trawler de totaal uitgeputte mannen op. Zwaar beschadigd spoelt de tweede sloep aan op Kirkibost Island (Hebriden).

Kapitein Cornelis Thijs Boer omgekomen tijdens de torpedering van de tanker Sliedrecht d.d. 16-11-1939.

Kapitein Cornelis Tijs Boer.

Van de 37 zeelieden, waaronder kapitein C.T. Boer, is nooit meer iets vernomen….Den Haag protesteert in Berlijn tegen de torpedering. Maar het haalt weinig uit. De Duitsers brengen in de neutraliteitsperiode nog elf Nederlandse schepen tot zinken. Hier komen nog twee Terschellinger bij om; eerste stuurman Johan Ree (44 jaar, voer op de coaster ‘Rijstroom’, die op 7 maart 1940 getorpedeerd werd door een U-boot) en kapitein Pieter Smit (59 jaar, voer op ss ‘Vecht’ dat op 7 maart 1940 op de Noordzee eveneens getorpedeerd door een U-boot).


Jan Smit

Jan Smit

Jan Smit met “zijn” motor

De Terschellinger Jan Smit, jongste zoon van Gossen Smit en Maamke Ruige uit Hoorn, wordt tijdens de mobilisatie opgeroepen. Jan komt bij de huzaren. Als zoon van een boer weet hij wel met paarden om te gaan en daarom lijkt een plaats bij het paardenvolk een uitgelezen plek. Maar al gauw wordt hij opgeleid tot de motorrijder bij de huzaren.Hij wordt ondergebracht bij het 2e eskadron van het 1ste regiment huzaren motorrijder. Op 23 april 1940 wordt het regiment naar Wassenaar verplaatst om in geval van vijandelijke luchtlandingen als mobiele reserve op te treden. Vanuit Wassenaar krijgen de huzaren opdracht om de wegen naar de vliegvelden Schiphol, Valkenburg, Ypenburg en Ockenburg te verkennen.

In de nacht van 9 op 10 mei wordt men in Wassenaar gewekt door geronk van vliegtuigen. Een luchtvloot van honderden Duitse transportvliegtuigen vliegt over ons land, naar het aanvankelijk schijnt Engeland. Boven de Noordzee keert de luchtvloot echter om en voert landingen uit o.a. boven de vliegvelden Valkenburg, Ypenburg en Schiphol. (Het is de eerste keer in de geschiedenis dat een vijand een land binnenvalt met luchtlandingstroepen!)

Het 2e eskadron krijgt omstreeks 4.35 uur het bevel een verkenningspatrouille in de richting van Schiphol uit te zenden om vast te stellen of daar vijandelijke parachutisten zijn geland.
Tot die verkenningspatrouille behoort ook Jan Smit. Er komen vervolgens berichten binnen dat steeds meer vliegtuigen op en rond Valkenburg proberen te landen.Het eskadron huzaren, waar Jan Smit bij behoort krijgt daarom de opdracht de Duitse parachutisten bij Maaldrift en de Haagse Schouw aan te vallen en te verdrijven. De huzaren trekken over een breed front van 1000m op tegen de Duitse overvaller met twee pelotons in het terrein naast en één peloton over de autoweg. De Duitsers worden steeds verder teruggedrongen. Na korte tijd is de autoweg tot dicht bij de Haagse Schouw weer in Nederlandse handen. In het terrein naast de autoweg stokt de opmars van de Nederlandse militairen echter. Dit komt voornamelijk doordat een Duits transportvliegtuig in één van de weilanden een noodlanding heeft gemaakt. Het peloton op de autoweg komt daardoor in de problemen. Dit zeker nadat Duitse jachtvliegtuigen aan de strijd gaan deelnemen en de huzaren vanuit de lucht beschieten. Hun positie is dan ook niet houdbaar en ze moeten terugtrekken.Omdat de meeste huzaren van het peloton gehuwde mannen zijn, waarvan sommige kinderen hebben, biedt Jan Smit aan op zijn post te blijven met zijn mitrailleur. Hij zal de Duitsers onder schot houden tijdens de terugtocht en daarin is hij geslaagd. Al zijn medestrijders bereiken de nieuwe stelling. Maar zijn eigen terugtocht mislukt. Tijdens de laatste gevechten die hij voert, raakt hij zwaargewond. Aan die verwondingen bezwijkt hij op de avond van de 10e mei. Voorlopig wordt hij samen met 15 collega’s van het regiment begraven in Rijnsburg. Op zijn graf staat een houten kruis met daarop: J.Smit 2-1-RHM. Op verzoek van Jans ouders is hij herbegraven in Hoorn op Terschelling. Voor zijn moedig optreden is Jan Smit na de oorlogsdaden postuum onderscheiden met het bronzen kruis.
(met dank aan H. van der Ploeg uit Veeningen, verkorte weergave artikel Schylge Myn Lântse, sept. 2005)